SIR పై మాజీ న్యాయమూర్తుల కమిషన్‌.. ఓటర్ల జాబితాపై స్వతంత్ర పరిశీలన!
రాజనీతి | న్యూఢిల్లీ | అక్టోబర్‌ 3, 2026
ఓటర్ల జాబితా ప్రత్యేక సమగ్ర సవరణ **(SIR)**పై మరో కీలక పరిణామం చోటుచేసుకుంది. SIR ప్రక్రియపై పరిశీలన చేసేందుకు లాయర్స్‌ అసోసియేషన్‌ ఫర్‌ కాన్‌స్టిట్యూషన్‌ (LAFC) మాజీ సుప్రీంకోర్టు, హైకోర్టు న్యాయమూర్తులతో ఐదుగురు సభ్యుల స్వతంత్ర కమిషన్‌ను ఏర్పాటు చేసింది. ఈ ప్యానెల్‌కు మాజీ సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తి జస్టిస్‌ మదన్‌ బి. లోకూర్‌ నేతృత్వం వహించనున్నారు.
మాజీ సుప్రీంకోర్టు, హైకోర్టు న్యాయమూర్తులతో ఐదుగురు సభ్యుల ప్యానెల్‌.. డిసెంబర్‌లో నివేదిక
ఐదుగురు సభ్యులతో కమిషన్‌
జస్టిస్‌ మదన్‌ బి. లోకూర్‌తో పాటు మాజీ సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తి జస్టిస్‌ ఏకే పట్నాయక్‌, మాజీ జమ్మూ-కశ్మీర్‌ హైకోర్టు ప్రధాన న్యాయమూర్తి జస్టిస్‌ బదర్‌ దుర్రేజ్‌ అహ్మద్‌, మాజీ ఢిల్లీ హైకోర్టు న్యాయమూర్తి జస్టిస్‌ రేఖా శర్మ, మాజీ పాట్నా హైకోర్టు న్యాయమూర్తి జస్టిస్‌ అంజనా ప్రకాశ్‌ ఈ కమిషన్‌లో సభ్యులుగా ఉన్నారు.
SIRలో ఏం పరిశీలిస్తారు?
ఈ కమిషన్‌ ప్రధానంగా SIRకు సంబంధించిన రాజ్యాంగ, చట్టపరమైన చెల్లుబాటు, అమలు విధానం, అర్హులైన ఓటర్లపై ప్రభావం వంటి అంశాలను పరిశీలించనుంది. అర్హులైన పౌరుల పేర్లు ఓటర్ల జాబితాలో కొనసాగాయా? అనర్హులైన పేర్లను సరైన విధానంలో తొలగించారా? అనే అంశాలపైనా దృష్టి పెట్టనుంది.
దేశవ్యాప్తంగా ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ
కమిషన్‌ దేశంలోని వివిధ ప్రాంతాల్లో పబ్లిక్‌ హియరింగ్స్‌ నిర్వహించాలని నిర్ణయించింది. ప్రభావిత ఓటర్లు, పౌరసమాజ సంస్థలు, నిపుణుల నుంచి అభిప్రాయాలు, వాంగ్మూలాలను సేకరించనుంది. ఇందుకోసం పూర్తి బెంచ్‌తో పాటు ప్రాంతీయ బెంచ్‌లు కూడా వివిధ ప్రాంతాల్లో పర్యటించనున్నాయి.
డేటాపైనా అధ్యయనం
ఓటర్ల జాబితాల్లో జరిగిన చేర్పులు, తొలగింపులకు సంబంధించిన డేటాను సేకరించి విశ్లేషించేందుకు ప్రత్యేక రీసెర్చ్‌ వింగ్‌ ఏర్పాటు చేయనున్నారు. అలాగే SIRకు సంబంధించిన చట్టాలు, నోటిఫికేషన్లు, వెరిఫికేషన్‌ ప్రక్రియలను పరిశీలించేందుకు లీగల్‌ సపోర్ట్‌ టీమ్‌ పనిచేయనుంది.
డిసెంబర్‌లో నివేదిక
కమిషన్‌ తన విచారణను పూర్తి చేసి డిసెంబర్‌ 2026లో తుది నివేదికను ప్రజలకు విడుదల చేయాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది. అయితే ఇది LAFC ఏర్పాటు చేసిన స్వతంత్ర, ప్రైవేట్‌ కమిషన్‌; ప్రభుత్వ లేదా న్యాయస్థానం ఏర్పాటు చేసిన statutory Commission of Inquiry కాదు. అందువల్ల దీని నివేదికకు ECI లేదా కోర్టులపై బైండింగ్‌ అధికారిక ప్రభావం ఉండదు.
సుప్రీంకోర్టు తీర్పు నేపథ్యంలో..
ఇదే సమయంలో, మే 27, 2026న సుప్రీంకోర్టు SIR రాజ్యాంగబద్ధతను సమర్థిస్తూ తీర్పు ఇచ్చినట్లు ది ట్రిబ్యూన్‌ నివేదించింది. తాజాగా ఏర్పడిన ఈ కమిషన్‌ ఆ తీర్పును మార్చే న్యాయ సంస్థ కాదు; SIR అమలు, విధానం, ప్రభావంపై స్వతంత్రంగా పరిశీలించి తన నివేదిక, సిఫార్సులను రూపొందించనుంది.
ఎస్‌ఐఆర్‌పై కొనసాగుతున్న చర్చకు తాజాగా మాజీ న్యాయమూర్తుల కమిషన్‌ కూడా చేరడంతో.. డిసెంబర్‌లో వెలువడే నివేదికపై ఇప్పుడు ఆసక్తి నెలకొంది.
ఓటర్ల జాబితా ప్రత్యేక సమగ్ర సవరణ **(SIR)**పై మరో కీలక పరిణామం చోటుచేసుకుంది. SIR ప్రక్రియపై పరిశీలన చేసేందుకు లాయర్స్‌ అసోసియేషన్‌ ఫర్‌ కాన్‌స్టిట్యూషన్‌ (LAFC) మాజీ సుప్రీంకోర్టు, హైకోర్టు న్యాయమూర్తులతో ఐదుగురు సభ్యుల స్వతంత్ర కమిషన్‌ను ఏర్పాటు చేసింది. ఈ ప్యానెల్‌కు మాజీ సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తి జస్టిస్‌ మదన్‌ బి. లోకూర్‌ నేతృత్వం వహించనున్నారు.
మాజీ సుప్రీంకోర్టు, హైకోర్టు న్యాయమూర్తులతో ఐదుగురు సభ్యుల ప్యానెల్‌.. డిసెంబర్‌లో నివేదిక
ఐదుగురు సభ్యులతో కమిషన్‌
జస్టిస్‌ మదన్‌ బి. లోకూర్‌తో పాటు మాజీ సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తి జస్టిస్‌ ఏకే పట్నాయక్‌, మాజీ జమ్మూ-కశ్మీర్‌ హైకోర్టు ప్రధాన న్యాయమూర్తి జస్టిస్‌ బదర్‌ దుర్రేజ్‌ అహ్మద్‌, మాజీ ఢిల్లీ హైకోర్టు న్యాయమూర్తి జస్టిస్‌ రేఖా శర్మ, మాజీ పాట్నా హైకోర్టు న్యాయమూర్తి జస్టిస్‌ అంజనా ప్రకాశ్‌ ఈ కమిషన్‌లో సభ్యులుగా ఉన్నారు.
SIRలో ఏం పరిశీలిస్తారు?
ఈ కమిషన్‌ ప్రధానంగా SIRకు సంబంధించిన రాజ్యాంగ, చట్టపరమైన చెల్లుబాటు, అమలు విధానం, అర్హులైన ఓటర్లపై ప్రభావం వంటి అంశాలను పరిశీలించనుంది. అర్హులైన పౌరుల పేర్లు ఓటర్ల జాబితాలో కొనసాగాయా? అనర్హులైన పేర్లను సరైన విధానంలో తొలగించారా? అనే అంశాలపైనా దృష్టి పెట్టనుంది.
దేశవ్యాప్తంగా ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ
కమిషన్‌ దేశంలోని వివిధ ప్రాంతాల్లో పబ్లిక్‌ హియరింగ్స్‌ నిర్వహించాలని నిర్ణయించింది. ప్రభావిత ఓటర్లు, పౌరసమాజ సంస్థలు, నిపుణుల నుంచి అభిప్రాయాలు, వాంగ్మూలాలను సేకరించనుంది. ఇందుకోసం పూర్తి బెంచ్‌తో పాటు ప్రాంతీయ బెంచ్‌లు కూడా వివిధ ప్రాంతాల్లో పర్యటించనున్నాయి.
డేటాపైనా అధ్యయనం
ఓటర్ల జాబితాల్లో జరిగిన చేర్పులు, తొలగింపులకు సంబంధించిన డేటాను సేకరించి విశ్లేషించేందుకు ప్రత్యేక రీసెర్చ్‌ వింగ్‌ ఏర్పాటు చేయనున్నారు. అలాగే SIRకు సంబంధించిన చట్టాలు, నోటిఫికేషన్లు, వెరిఫికేషన్‌ ప్రక్రియలను పరిశీలించేందుకు లీగల్‌ సపోర్ట్‌ టీమ్‌ పనిచేయనుంది.
డిసెంబర్‌లో నివేదిక
కమిషన్‌ తన విచారణను పూర్తి చేసి డిసెంబర్‌ 2026లో తుది నివేదికను ప్రజలకు విడుదల చేయాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది. అయితే ఇది LAFC ఏర్పాటు చేసిన స్వతంత్ర, ప్రైవేట్‌ కమిషన్‌; ప్రభుత్వ లేదా న్యాయస్థానం ఏర్పాటు చేసిన statutory Commission of Inquiry కాదు. అందువల్ల దీని నివేదికకు ECI లేదా కోర్టులపై బైండింగ్‌ అధికారిక ప్రభావం ఉండదు.
సుప్రీంకోర్టు తీర్పు నేపథ్యంలో..
ఇదే సమయంలో, మే 27, 2026న సుప్రీంకోర్టు SIR రాజ్యాంగబద్ధతను సమర్థిస్తూ తీర్పు ఇచ్చినట్లు ది ట్రిబ్యూన్‌ నివేదించింది. తాజాగా ఏర్పడిన ఈ కమిషన్‌ ఆ తీర్పును మార్చే న్యాయ సంస్థ కాదు; SIR అమలు, విధానం, ప్రభావంపై స్వతంత్రంగా పరిశీలించి తన నివేదిక, సిఫార్సులను రూపొందించనుంది.
ఎస్‌ఐఆర్‌పై కొనసాగుతున్న చర్చకు తాజాగా మాజీ న్యాయమూర్తుల కమిషన్‌ కూడా చేరడంతో.. డిసెంబర్‌లో వెలువడే నివేదికపై ఇప్పుడు ఆసక్తి నెలకొంది.